Tuệ Sỹ - Nhà tu “phi phàm”- Nguyễn Ngọc Chính
Hai chữ “phi
phàm” tôi mượn từ Bùi Giáng, nhà thơ dưới mắt nhiều người vẫn thường thắc mắc
không biết là “Điên hay Tiên”. Bùi Giáng kể lại một câu chuyện giữa ông và nhà
tu Tuệ Sỹ như sau:
“Ông viết văn quá nghiêm túc, những sở tri của ông về Phật học quả thật
quảng bác vô cùng. Thấy ông vẻ người khắc khổ, không ai ngờ rằng linh hồn kia
còn ẩn một nguồn thơ thâm viễn u u.... Một bữa ông đọc cho tôi nghe hai câu thơ
chữ Hán của ông:
“Thâm dạ phong phiêu nghiệp ảnh tùy
Hiện tiền vị liễu lạc hoa phi”
“Ông bảo làm sao tiếp cho hai câu để nên một bài tứ tuyệt. Tôi đề nghị với
ông nên nhờ ni cô Trí Hải tiếp giùm. Ông ngượng nghịu bảo tôi đừng nên rỡn đùa
như thế. Vậy tôi xin lai rai thử viết:
“Thâm dạ phong phiêu nghiệp ảnh tùy
Hiện tiền vị liễu lạc hoa phi
Phiêu bồng tâm sự tân toan lệ
Trí Hải đa tàm trúc loạn ty”
“Và xin ông chả nên lấy thế làm bực mình. Nhưng ai có ngờ đâu nhà sư kín
đáo e dè kia, không hề bao giờ có vướng lụy, lại còn mang một nguồn thơ Việt
phi phàm?
(hết trích)
Nhà thơ Bùi Giáng và Nhà tu Tuệ Sỹ
Theo lời kể
của Bùi Giáng, ông còn nói với Tuệ Sỹ:
“Đại
Sư nên gác bỏ viết sách đi. Và làm thơ tiếp nhiều cho. Nếu không thì nền thi ca
Việt mất đi một thiên tài quá lớn”.
Câu trả lời của Tuệ Sỹ khiến nhà
thơ “Bàng Dúi” hoảng hồn, hoảng vía:
“Để về hỏi lại cô Trí Hải
xem có đúng như lời thế chăng?”
Cũng cần phải nói thêm về ni cô
Trí Hải. Thích nữ Trí Hải (1938-2003) là một trong những giảng viên đầu tiên
giảng dạy tại Thiền viện Vạn Hạnh và Trường Cao cấp Phật học Việt Nam, từng làm
Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam. Bà cũng là một tác gia và
dịch gia Phật giáo.
Chân dung Thích nữ Trí Hải (1938 –
2003)
Trở lại với
Hòa thượng Tuệ Sỹ, tên thật là Phạm Văn Thương, người gốc Quảng Bình nhưng lại
sinh tại Paksé, bên Lào. Ông là một học giả uyên bác về Phật giáo, nguyên giáo
sư thực thụ của Đại học Vạn Hạnh tại Sài Gòn, nhà văn, nhà thơ, dịch giả và là
một người bất đồng chính kiến với Chính phủ Việt Nam.
Ngày 1/4/1984, ông bị bắt cùng với
Thích Trí Siêu (Lê Mạnh Thát). Tổ chức Ân xá Quốc tế tin rằng nguyên nhân việc
bắt giữ hai nhân vật này vì họ là thành viên của Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Thống nhất vào thời điểm chính quyền Việt Nam đang cố gắng kiểm soát hội Phật giáo.
Đầu năm 1978, ông bị đưa đi học
tập cải tạo 3 năm, đến năm 1981 thì được trả tự do. Tháng 9/1988, ông và Lê
Mạnh Thát bị tuyên án tử hình vì tội hoạt động lật đổ chính quyền. Tháng
11/1988, sau một cuộc vận động giảm án, bản án được giảm xuống còn tù chung
thân.
Ngày 1/9/1998, ông được thả tự do
từ trại Ba Sao-Nam Hà tại miền Bắc. Trước khi thả, nhà cầm quyền yêu cầu
ông ký vào lá đơn xin khoan hồng để gửi lên Chủ tịch nước, ông trả lời:
“Không ai có quyền xét
xử tôi, không ai có quyền ân xá tôi!”.
Công an nói không viết đơn thì
không thả, nhưng ông vẫn không viết và bắt đầu tuyệt thực. Cuối cùng thì chính
quyền đã phải phóng thích ông sau 10 ngày nhà tu tuyệt thực. Một năm sau đấy,
cũng vì lý do tiếp tục hoạt động trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất,
ông cùng thầy Thích Quảng Độ bị đe dọa giam giữ và bị công an triệu tập tra
hỏi.
Tin mới nhất
cho biết nhà tu Tuệ Sỹ hiện đảm nhận chức vụ Xử lý Thường vụ Viện Tăng Thống
của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất trong tình hình Phật giáo đang bị
thao túng bởi một giáo hội “quốc doanh” do nhà nước kiểm soát với định
hướng “Đạo Pháp - Dân tộc - Xã hội Chủ nghĩa”.
Sau khi lãnh đạo cao nhất của Giáo
hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất là Hoà thượng Thích Quảng Độ - đức Đệ ngũ
Tăng Thống - qua đời vào ngày 22/2/2020, Giáo hội vẫn chưa có đức Tăng Thống
mới. Vì vậy, chức Chánh Thư Ký Xử lý Thường vụ Viện Tăng Thống hiện là chức vụ
cao nhất của Giáo hội.
Hoà thượng Thích Tuệ Sỹ, Chánh Thư ký
Xử lý thường vụ Viện Tăng Thống Giáo hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất
Kể từ khi
có “giáo hội quốc doanh”, Phật giáo nổi lên với hiện tượng các nhà sư
hùng cứ tại những địa phương nên mới có câu “Nam Nhật Từ, Bắc Thái
Minh” (Thích Nhật Từ trụ trì tại chùa Giác Ngộ, phía Nam và Đại đức Thích
Trúc Thái Minh, chùa Ba Vàng, miền Bắc). Ngay chính “giáo hội quốc
doanh” cũng tỏ ra “không thể kiểm soát” được những giáo hội địa
phương!
Đời
sống như một quán trọ, khách trọ đến rồi đi. Sanh rồi tử, muôn trùng, thăm
thẳm, vô biên, vô tận. Con người đắm chìm trong cái quán trọ đó mà sinh ra đủ
thứ chuyện để làm ngăn nẻo về của những bước chân viễn mộng.
Vậy thì, bị ngăn nẻo về, không về
được nên quay lại để sống với chính mình. Đóng cửa phòng, không tiếp xúc với
thế giới bên ngoài, nhịn đói, tuyệt thực. Ngày chỉ uống nước chanh pha đường.
Có lúc xỉu trên bàn vì đói. Nhà sư đã thốt lên những câu thơ ai oán:
“Ta cưỡi kiến đi tìm tiên động
Cõi trường sinh đàn bướm dật dờ
Cóc và nhái lang thang tìm sống
Trong hang sâu con rắn nằm mơ”
(“Giấc Mơ Trường Sơn” - An
Tiêm, tr. 68, 2002)
Tuệ Sỹ, một nhà tu sinh năm 1943,
chỉ cao 1.59m, cân nặng 39,5kg, ... nhưng trong ông tiềm tàng một năng lực “phi
thường” (chữ của nhà thơ Bùi Giáng). Ông đã từng được tổ chức Human Rights
Watch trao giải thưởng tranh đấu cho nhân quyền Hellman-Hammet Awards vào năm
1998.
Người ta tự
hỏi, không biết “nhà tu gầy còm, ốm yếu” có thể làm gì trong cơn “pháp nạn” của Đạo Phật?
Tác phẩm của Nguyễn Hiền Đức: “Tuệ Sỹ
- Viên Ngọc Quý”
(Nhà xuất bản Văn học Phật giáo - Thư
viện Hoa Sen
Nguyen Ngoc Chinh's
(Ký Ức Một Đời Người)
(Ký Ức Một Đời Người)
