Nhân việc Huy Đức ra khỏi “nhà tù nhỏ”…- Trương Nhân Tuấn

 
Tiếp theo Minh Đường Nguyễn Sơn Lộ (ra tù cuối tháng 7 năm 2026 sau hạn tù 3 năm), nhà báo Huy Đức cũng vừa hít thở không khí “bên ngoài hàng rào nhỏ” hôm kia, sau 30 tháng ngồi gỡ lịch. Cả hai đều bị gán vào tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân“, theo điều 331 Bộ luật Hình sự.
 
Tôi viết bài này không nhằm để “ăn mừng” hai trí thức Việt Nam — nạn nhân của chủ trương lai căng “trí thức không bằng cục phân” của Mao Trạch Đông thời Cách mạng Văn hóa — vừa được “trả tự do”. Bởi vì “nhà tù nhỏ” hay “nhà tù lớn” đều là  nhà tù. Không có tự do nào ở trong nhà nước gọi là “Cộng hoà XHCN Việt Nam, độc lập – tự do – hạnh phúc” hết cả. Tôi viết bài này để cảnh báo rằng nếu Việt Nam tiếp tục đàn áp thành phần trí thức có lương tri thì nền văn hóa từng có bề dày ngàn năm văn hiến sẽ sớm bị mai một.
 
Theo tôi thấy, bi kịch lớn nhứt của nền văn hóa – chính trị hiện nay của Việt Nam không nằm ở sự đàn áp các thế lực chống đối mang tính “lật đổ”, vì không hề có thể lực nào chủ trương “lật đổ” hết cả, mà nằm ở hành vi “bảo vệ đảng” một cách điên cuồng của lực lượng bò đỏ cùng hệ thống an ninh và “tuyên giáo” CSVN, qua các việc trấn áp và bắt bới, đoạ đày những tiếng nói “khác biệt”, những tiếng nói trung thực, xuất phát từ lương tri và trách nhiệm của người trí thức.
 
Khi nhà nước CSVN dùng lực lượng bò đỏ cùng với hệ thống điều luật hình sự để đối phó với các tác giả và tác phẩm nghiên cứu, khảo luận và sáng tạo nghệ thuật, nhà nước CSVN không chỉ đang tự bộc lộ sự bất an về mặt lý luận. Nhà nước CSVN đã “ngồi xổm” trên nội dung “nhà nước pháp quyền – mọi người đều bình đẳng đước pháp luật”. Bởi vì nếu áp dụng đúng luật lệ, thì cả đám bò đỏ lẫn hệ thống an ninh lẫn tuyên giáo là những người “xâm phạm danh dự lẫn lợi ích cá nhân của người khác”, lý ra phải bị bắt đầu tiên.
 
Trường hợp của nhà báo, nhà văn Huy Đức (Trương Huy San) là một chứng minh nhức nhối về sự bất an về mặt lý luận của tuyên giáo CSVN. Tác phẩm ‘Bên thắng cuộc’ của ông là một công trình biên khảo  lịch sử công phu, nghiêm túc, mang tầm vóc quốc tế hiếm hoi của một ngòi bút độc lập trong nước. Tác giả đã phác họa lại diện mạo đất nước sau năm 1975 với tất cả những đổ vỡ, trăn trở và bài học xương máu. Thay vì xem đó là một “tài sản văn hoá quý giá của quốc gia”, là nguồn tư liệu hết sức có giá trị để tự soi rọi và hàn gắn vết thương dân tộc, chính quyền lại đối xử với tác giả bằng những chuỗi ngày giam cầm khắc nghiệt.
 
Trường hợp TS Nguyễn Sơn Lộ hay Nguyễn Thành Nam, những người không hề tham gia những cuộc phản biện độc lập. Họ là những người xuất thân từ lòng chế độ, có công đóng góp máu xương cho chế độ (Huy Đức bộ đội biên giới 1979, Nguyễn Sơn Lộ bộ đội biên giới Tây Nam). Tất cả đều có đóng góp to lớn cho hệ thống lý luận chánh thống. Dầu vậy họ cũng không thoát khỏi cái bẫy quy chụp.
A
Tiến sĩ Nguyễn Sơn Lộ (bút danh Minh Đường), người đã dành nhiều tâm huyết đóng góp vào các tủ sách về Đảng và chủ nghĩa Marx-Lenin, vẫn phải chịu cảnh ngục tù chỉ vì đưa ra những góc nhìn cải cách hoặc kiến nghị không vừa mắt tầng lớp bảo thủ. Xa hơn trong quá khứ, nhà văn Bảo Ninh với kiệt tác ‘Nỗi buồn chiến tranh’ – cuốn tiểu thuyết chạm đến tận cùng nỗi đau con người thay vì ca tụng khúc khải hoàn vô cảm – đã từng bị những phần tử cực đoan trong đảng quy chụp là “ủy mị, xét lại”, biến giải thưởng văn học thành một trò hề chính trị.
 
Việc có tư duy độc lập trong chế độ hiện thời cũng trở thành phạm tội và bị trừng phạt như một tội danh.
 
Nguyên nhân việc này bắt nguồn từ đâu? Theo tôi lực lượng bò đỏ cùng hệ thống an ninh và tuyên giáo Việt Nam đã kế thừa tư tưởng giáo điều cực đoan, hấp thụ nguyên vẹn quan niệm miệt thị của Mao Trạch Đông thời Cách mạng Văn hóa: “Trí thức không bằng cục cứt”. Họ quan niệm tinh hoa tư tưởng là thứ nguy hại cho sự thuần phục chính trị.
 
Hệ quả là gì? Là “sa mạc văn hóa”.
 
Thử nhìn vào thị trường nghệ thuật quốc tế qua cuộc đấu giá tranh mới đây ở Hồng Kông. Tranh của các họa sĩ thời kỳ Trường Mỹ thuật Đông Dương (như Lê Phổ, Mai Trung Thứ, Tô Ngọc Vân) liên tục lập kỷ lục hàng triệu đôla. Trong khi tranh của các hoạ sĩ Việt Nam từ 1954 đến nay là “không có gì cả”.
 
Tại sao? Câu trả lời là mặc dầu thời “thực dân” nhưng tác phẩm của các hoạ sĩ vẫn mang hồn cốt sáng tạo đích thực và tinh thần thời đại tự do. Ngược lại, nền văn học và nghệ thuật chánh thống dưới sự kiểm duyệt gắt gao suốt 80 năm qua lại để lại một khoảng trống vắng đến lạnh người.
 
Khi nhà văn chỉ được phép viết theo đơn đặt hàng, khi họa sĩ chỉ được tô vẽ theo định hướng tụng ca, tác phẩm sinh ra chỉ là những thứ vô hồn, bị công chúng quay lưng và thế giới lãng quên.
 
Quan niệm duy vật máy móc của những người cộng sản giáo điều thường chỉ nhìn nhận tài sản quốc gia qua những chỉ số hữu hình: Củ khoai, ký lô thịt, mét đường bê tông, tấn thép, thùng dầu hay tăng trưởng GDP thô ráp. Đó là một sự thiển cận nếu không nói là mù loà về văn hoá kinh tế.
 
Tài sản đích thực làm nên sức mạnh trường tồn của một quốc gia nằm ở chiều sâu văn hóa, phẩm giá con người và tự do tư tưởng – những giá trị vô hình nhưng quyết định vận mạng và sức mạnh của dân tộc.
 
Thử nhìn sang các quốc gia Á Đông lân cận, đặc biệt là Hàn Quốc. Ở đây người ta không chỉ “công nghệ hoá, hiện đại hoá” mà còn biến điện ảnh, âm nhạc và văn chương thành quyền lực mềm và mũi nhọn kinh tế toàn cầu. Tức là việc tôn trọng tự do biểu đạt, thái độ dám bóc trần những mảng tối  lịch sử và can đảm bảo vệ sự đa dạng trong tư duy sáng tạo… đã góp phần giúp Hàn quốc trở thành đại cường công nghệ như đã thấy hiện nay.
 
Một chính quyền kiểu CSVN chọn cách đẩy trí thức vào tù, thay vì lắng nghe họ, là một chính quyền đang tự tay đốt cháy di sản văn hóa và văn minh của chính dân tộc mình. Văn hóa VNCH xem như đã “diệt vong”.  Nhà tù có thể giam cầm thể xác của những người như Huy Đức, Nguyễn Sơn Lộ… nhưng không thể giam cầm sự thật lịch sử và khát vọng tự do tư tưởng.
 
Nếu không sớm dẹp bỏ lực lượng bò đỏ cùng hệ thống tuyên giáo, từ bỏ thói quen đàn áp những tiếng nói khác biệt… cái giá phải trả của Việt Nam không chỉ là sự tụt hậu về kinh tế, mà là sự mai một hoàn toàn của một nền văn hóa từng có bề dày ngàn năm văn hiến.
 
Trương Nhân Tuấn