Những Người Xưa Ấy… Trần Quốc Phiệt
          Hoài niệm một chặng đời với Nguyễn Hoàng Quảng Trị.

tản văn
 

“Ta viết tên người vào mây khói,
Bay đến phương xa tận cuối trời!....”
                                      Hạ Thái
 
 
Như vậy là không thể liên lạc được với Nguyễn Ngọc Hùng, ngôi nhà và đoạn đường của anh ta ở Sài Gòn, tôi đã hướng dẫn cho Lê Quang Ngân đi tìm cùng, kể cả đến đồn Công An địa phương dò hỏi tông tích cũng mù tăm.
 
Và lâu quá rồi, không một ai cựu Nguyễn Hoàng ở Sài Gòn còn gặp lại bạn tôi.
Thôi thì trong cái thời buổi năm ăn năm thua một thuở, biết đâu hắn đã bồng bềnh đâu đó.
 
Có lần, khi nói chuyện với thầy Nguyễn Hứa Thảo qua điện thoại, thầy cho biết là Hùng đã chết rồi. Tôi hơi choáng váng, nên không hỏi lý do. Lần hội ngộ Nguyễn Hoàng ở Nam Cali năm 2011, được gặp thầy, nhưng tôi cũng tránh không nhắc lại trong ngày vui.
 
Cũng dịp này, tôi và Lê Văn Trạch đã gặp rất nhiều cựu Nguyễn Hoàng cùng trang lứa như Đào Dân, Hoàng Gia Độ, Thái Tăng Hữu …và đặc biệt là Nguyễn Đức hồi đi học có nhiều lúc thấy hai người cặp kè thân thiện, không một ai còn nhắc đến bạn tôi.
 
Riêng những người cùng lớp như tôi,Trạch thì câu chuyện nào cũng có nhân vật Hùng trong đó. Tháng trước, khi nói chuyện qua điện thoại với LĐ Lộng Chương, chúng tôi cũng nhắc đến “chàng tuổi trẻ tóc bay…” Nguyễn Ngọc Hùng với chân tình quý mến.
 
Trong bài “Quảng Trị, Nguyễn Hoàng, những gì để nhớ…” khi nhắc đến Hùng, tôi cũng đã cà kê về hắn, còn hứa là sẽ viết về nó vào một dịp khác. Và nay, nếu đúng như lời thầy Thảo thì cứ xem đây là nén nhang vọng về người bạn đồng môn mà tôi từng đặt cho hắn cái tên “Anh Bắc Kỳ La Vang không nho nhỏ…”
 
 
Phần tôi, bởi mất mẹ khi còn  nhỏ, hoàn cảnh gia đình rất khó khăn, được sự trợ cấp đầy tính nhân bản của xã hội thời đó, đành phải rời mái ấm để vào Huế,  trở thành cậu bé học trò giữa đất thần kinh từ tiểu học cho đến hết trung học đệ nhất cấp.
 
Nhờ trở về lại Quảng Trị, học hai năm Nguyễn Hoàng, tuy chỉ hai năm nhưng nơi ấy đã để lại cho tôi nhiều kỷ niệm, lòng tôi hằng mặn mà với mái trường Nguyễn Hoàng, với đồng môn, trong đó Nguyễn Ngọc Hùng là một người bạn khá đặc biệt.
Hơn nữa, đó là một quảng thời gian ít ỏi, tôi được sống dưới mái ấm gia đình và gần gũi bà con xóm làng thân tộc.
 
Về Nguyễn Hoàng, chính nhờ những khuôn mặt thân thương của lớp học, tôi đã vượt qua được cái cảm giác đơn độc buổi đầu. Vì vốn từ nhỏ sống ở nơi xa, bạn bè thân thiết đều nơi ấy. Tuy là về trên quê nhà, tôi cần một thời gian để có bạn học mới.
 
May mắn là tôi có các bạn nào là Hoàng Thạch Tú, rồi Võ Mậu Thiên, rồi Lê Đình Lộng Chương, rồi Nguyễn Khâm, rồi Hoàng Mỹ, rồi Lê Văn Tôn,rồi Lê Văn Trạch, rồi Lê Văn Thiệu…rồi…. và… tất cả trong đó có Nguyễn Ngọc Hùng.
Xin phép tôi không kể đến quý chị, vì bài trước viết về trường xưa lớp cũ tôi đã kê đủ cả rồi, mong phe nữ tha thứ.Tôi cũng muốn viết cho ai đó thật dài, mà thôi, dù bao nhiêu cũng đã muộn màng!
 
Vài tháng sau ngày khai trường, vì mùa đông giá rét, lụt lội đi về quá vất vả, tôi vào ở trọ trong xóm Thạch Hãn, đó là thời gian Hùng và  tôi thường đạp xe về cùng đường mới thân nhau, quen sau nhưng lại là rất gần, chúng tôi thường đến nhà nhau, cùng rong chơi đây đó, khi thì ra Đông Hà, khi thì lên Cam Lộ, đi Hương Hóa, ra Bến Hải…nhờ Hùng mà tôi biết về Quảng Trị nhiều hơn.
 
Theo tôi, Hùng là một người thông minh, nhanh nhẹn, hoạt bát, rất mê đọc sách về những gì hắn say sưa, hắn mê thơ như  tôi, đúng là cùng “băng tầng” nên thân nhau rất dễ, nó say sưa với tiểu thuyết Tự Lực Văn Đoàn,  đặc biệt nó cũng mê cổ thi Trung Hoa, thuộc rất nhiều bài Đường Thi của những nhà thơ danh tiếng như Thôi Hộ, Trương Tiến Tửu, Lý Bạch, Đỗ Phủ....trong cuốn Đường Thi trích diễn của Ngô Tất Tố, Thơ Đường diễn dịch của Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim.
 
Gần Hùng mới thấy nó không học xoàng như người ta tưởng, cái tính "cóc cần",chẳng gì quan trọng, khi nào cũng tà tà, miệng luôn nở một nụ cười thoải mái. Điểm dở là Pháp Văn nó hơi yếu, trong lúc học ban C lại là môn có hệ số cao.
 
Bên ngoài trông có vẽ “lô bô”, nhưng nội tâm Hùng rất sâu sắc khi nhìn và đánh giá một vấn đề hay về một người nào ...Những gì nó tâm sự với tôi sau này xét lại khá đúng. Môn giải trí nó ưa nhất là đánh cờ tướng.
 
Hầu như nửa năm sau đệ tam và suốt năm đệ nhị, nó và tôi rất khắng khít, chúng tôi thường quây quần ở nhà anh Hương, cán bộ Biệt Chính trong xóm Thạch Hãn để nói chuyện văn thơ. Hương vì hoàn cảnh gia đình phải đi làm nuôi mẹ nhưng vẫn tự học để thi lại bằng tú tài, lúc đó anh Hương đã có thơ đăng trên Văn và Văn học.
 
Hoàn cảnh Hùng rất đáng thương, mẹ cũng mất sớm, sống với bà nội, gian nhà tôn vách lá đơn sơ nhưng rất tươm tất sạch sẽ. Bố Hùng là Thượng Sĩ, thuộc tiểu khu Quảng Trị, có vợ kế.
 
Hùng làm thơ rất nhiều, cho đến nay tôi vẫn còn thuộc những gì của nó mà tôi ưa ý:
 
“Ôi mái trường xưa màu ngói cũ,
Nghẹn ngào trống dục buổi chia ly,
Xa nhau rồi biết nói gì,
Gục mặt xuống mà nghe hồn nức nở….” 
 
Một tâm hồn như thế thì có xoàng đâu!
 
Trong những bài thơ của Nguyễn Ngọc Hùng, tôi thích nhất là bài Phạm Thái, cảm tác tác phẩm Tiêu Sơn Tráng Sĩ của Khái Hưng, nó ký bút hiệu Triệu Ngọc Tường Vân.

Khi vào khóa 22 Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, tôi có viết cho tờ Bộ Binh. Tình cờ một hôm tôi đưa cho giáo sư Ngô Đình Chương cùng khóa, là SVSQ báo chí xem bài này của Hùng, giáo sư Chương xin đăng vào tờ Bộ Binh của quân trường. Tôi thư hỏi nó có đồng ý không, và nếu thuận thì lấy tên gì, vì tôi biết nó có nhiều bút hiệu, Hùng trả lời cứ lấy tên cũ, xin ghi lại bài thơ ấy gọi là một kỷ niệm của Hùng:
 
Những năm binh lửa thời binh lửa
Đổ vỡ tan tành nghiệp đế quân,
Tiếng ai hờn thét rung mây nguyệt
Rừng xanh đưa vạn cánh tay thần.
 
Xếp áo cà sa nương cửa Phật
Tháng ngày ấp ủ mộng cần vương,
Cờ bay theo gió người như sóng
Khôi phục nhà Lê giữa chiến trường.
 
Một giải Tiêu Sơn hờn vạn cổ,
Kinh Bắc tơi bời ngập lửa binh
Ngày mai, mai nữa, ngày mai nữa,
Ngựa xéo thành đô tựa đất bình.
 
Nhưng ngày mai ấy không còn nữa
Bao ngàn dũng sĩ lạnh tha ma:
“Thời lai đồ điếu thành công dị…”
“Vận khứ anh hùng ẩm hận đa !”
 
Bao năm yên ngựa - chừ yên ngựa
Sương gió đầy vơi mộng chẳng thành
Mỵ nương tức giận chau khoé hạnh
Quang Ngọc hờn căm bạc tóc xanh.
 
Một chuyến thuyết du khôi nghiệp đế
Nhưng rồi dũng sĩ cũng thành không
Quỳnh Như ngà ngọc trong khuê các
Đầy vơi chí lớn khách anh hùng.
 
Thôi còn đâu nữa đời tráng sĩ
Áo tu gởi trả lại thiền môn
Tấm thân ngà ngọc chừ thôi cũng
“Túy hậu cuồng ngâm” mưa gió buồn.
 
Kiếm khách đông châu chừ Phạm Thái
Chớ đem thành bại luận anh hùng
Ngày mai thôi hết đời sương gió,
Múa bút xem thường chuyện kiếm cung.

Triệu Ngọc Tường Vân
(Quảng Trị - 1964)
                               
Hết năm đệ nhị, tôi vào Huế trở lại, tôi không chuyển đơn  thi Tú Tài I theo hệ thống trường Nguyễn Hoàng mà thi thí sinh tự do ở Huế, may mắn tôi đậu kỳ đầu cả hai đợt, năm sau tôi vào học Quốc Học, cùng lớp với Lê Hữu Ty (Lê Cung Bắc). Hùng rớt cả hai kỳ phải học lại, xa nhau từ đấy, lúc đầu có thư cho nhau.
 
Sau khi có Tú Tài, Hùng vào Thủ Đức, đi Biệt Động Quân, lên Trung Úy thì bị thương ra loại hai, giải ngủ. (theo Hùng kể trong lần tái ngộ)
 
Mười năm sau 1975, tình cờ gặp lại Hùng trong chợ Hòa Hưng Sài Gòn, mừng quá. Vợ chồng nó có nhà mặt tiền trên đường Lê Văn Duyệt (cũ), gần ngõ vào chợ. Tôi có trở lại thăm Hùng mấy dạo. Hai đứa gặp nhau thì rất vui, thăm hỏi đủ chuyện, nhắc lại lắm điều. Nhưng những dòng thơ đọc lại cho nhau nghe thì trong nỗi xót xa ngậm ngùi khi bóng đời đổ nghiêng.
 
Với tôi, Hùng là một người bạn rất dễ thương, rất nghệ sĩ, xởi lởi nhưng rất sâu sắc. Thầy Nguyễn Đăng Ngọc dạy Việt Văn rất thích Hùng, sau ngày mãn khóa Thủ Đức trở về, Hùng dẫn tôi đến thăm thầy Ngọc, nhà thầy ở đường Quang Trung. Tôi cũng rất thích cách dạy giảng văn của thầy, hôm đó tôi mặc đồ “chiến binh”. Những điều thầy Ngọc nói, đến giờ tôi còn nhớ, nhắc lại vẫn còn xúc động.
 
Hai năm với Nguyễn Hoàng, tôi có thêm một số không ít bạn, mà Hùng là một trong đó. Tôi cũng biết thêm nhiều thầy, ngoài thầy Thái Mộng Hùng, hiệu trưởng, thầy phải dạy môn Công Dân Giáo Dục bởi thầy Thái Tăng Quý giận hai câu thơ Trần Tế Xương  “ Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt…” Tôi không thể nào quên thầy Nguyễn Văn Sang, giảng dạy môn Sử Địa, cố vấn lớp C hai năm liền, hiền lành đạo đức, với vóc dáng to cao nhưng nói năng thì nhỏ nhẹ. Hầu như thầy thuộc lòng bộ sử của giáo sư Nguyên Phương.
 
Thầy Lê Đình Ngân dạy Pháp Văn năm đệ tam, có điều là khi còn ở Huế, tôi từng học Pháp văn ở trường và các lớp bổ túc với những vị giáo sư nổi tiếng như Cụ Khánh, thầy Minh, thấy Phấn,thầy Lân, thầy Thông…thầy nào cũng hay cả, mỗi thầy một vẻ. Về Nguyễn Hoàng học với thầy Lê Đình Ngân ,thật là lý thú. Thầy nói tiếng Pháp rất giản dị, để học trò nghe và hiểu dễ dàng. Những…. Le vent dans la forêt, Le semeur ….nghe thầy giảng thật là mê ly, tuyệt vời.
 
Nhân tiện nhắc đến Nguyễn Ngọc Hùng, tôi xin viết thêm vài hàng về những vị thầy quý mến, các vị tôi vừa nhắc trên chỉ còn thầy Nguyễn Đăng Ngọc đã ngoài tám mươi, hiện còn sống ở San Diego, California, Hoa Kỳ, tất cả đã là người thiên cổ.
 
Không hiểu tại sao trong những trang viết về cựu giáo sư Nguyễn Hoàng đôi khi người viết không nhắc đến thầy Ngọc, theo tôi thầy Ngọc là một vị giáo sư “cỡ lớn”.  Vì hoàn cảnh lúc ấy thầy phải ra Quảng Trị, đúng ra thầy đã đi giữ một chức vụ cao hơn, thầy có cử nhân văn chương từ lâu, từng là hiệu trưởng trường đệ nhị cấp Phan Chu Trinh Đà Nẵng trước năm 1963. Sau này nghe tin thầy phụ trách giảng dạy một bộ môn nào đó về khoa Sư Phạm ở Viện Đại Học Huế.
 
Khi mới qua Mỹ, tôi đọc được bài viết của thầy trên một tạp chí văn học “Giá trị đồng tiền trong văn chương Việt Nam”. Mới đây lên Youtube, được nghe lại giọng nói của thầy và nhìn lại hình ảnh thầy nói chuyện với cựu học sinh Phan Chu Trinh, Đà Nẵng với tư cách cựu Hiệu Trưởng, đã gợi lại cho tôi một nỗi nhớ miên man, những tháng ngày ngồi nghe thầy giảng bài, khuôn mặt tất nhiên đã già đi theo thời  gian, nhưng dáng dấp và giọng nói vẫn như cũ, đó là điều đã đưa tâm hồn tôi về với lớp cũ trường xưa, xin kính gởi đến thầy cả nỗi lòng kính mến, nhớ nhung.
 
Gần đây, tôi cố tìm cách liên lạc với thầy Ngọc, để viết bài cho Chân Dung Và Kỷ Niệm theo yêu cầu của người chủ biên, số đặc biệt dành cho quý vị cựu giáo sư của trường, tôi cố gắng hết mình đề viết về vị thầy tôi hằng quý trọng, kể cả gởi điện thư cho anh đương kim hội trưởng trung học Phan Chu Trinh Đà Nẵng ở Hoa Kỳ, không thấy hồi đáp. Gọi điện thoại cho một người bạn thân, đương nhiệm  Uỷ Viên Văn Nghệ cựu học sinh Phan Chu Trinh Đà Nẵng ở USA, chỉ nhận được lời hứa. Thôi đành xin lỗi CDKN, và tôi cũng đã có lời nhắn rằng: Không thể viết về một người, nếu không được sự đồng ý của người ấy, xin kính tạ lỗi với thầy Nguyễn Đăng Ngọc.

Và cuối cùng, tôi cũng đã liên lạc được với thầy Nguyễn Đăng Ngọc qua điện thoại, vẫn giọng nói trầm ấm như ngày nào làm tôi rất xúc động qua lời của thầy:”Bây giờ tôi đã già rồi, niềm an ủi và hạnh phúc nhất là được học trò cũ của mình gọi thăm hỏi, tất cả là kỷ niệm một thời, cám ơn em….”. Tôi ghi nhớ lời thầy và đã nhắc lại với bạn học mỗi lần nói về trường xưa bạn cũ.
Thầy mất vào đầu năm 2021 tại San Diego Cali, hưởng thọ 94 tuổi, tôi đã thay mặt tất cả đồng môn viết lời phân ưu tiễn biệt thầy đăng lên trang nhà quangtribacca.blogspot.com, mục buồn vui san sẻ.
 
Tôi đã đi lan man, nhưng không phải ngoài chủ đích. Lý do là tôi đã nhận ra rằng thầy Ngọc, vị giáo sư nhiều kinh nghiệm giảng dạy, giàu kiến thức về văn học, đã nhìn thấy cái đặc biệt tiềm ẩn nơi tài hoa văn thơ ở Hùng, mặc dù hắn là thành phần “…làm học trò không sách cầm tay…”  hơi ngông nghênh, mà thầy rất thương nó.
 
Thôi, xin trở về với bạn tôi : Nguyễn Ngọc Hùng, từ lâu tôi không còn liên lạc, thời gian rồi cái gì cũng sẽ phôi pha nhạt nhòa, những kỷ niệm tuổi đời học trò không thể phai mờ theo năm tháng. Những người bạn thời xa xưa ấy, tôi vẫn có tin qua điện thư, dù là ở đâu trên hành tinh này như với Hoàng Thạch Tú, Lê Quang Ngân, LĐ Lộng Chương, Ngô Thị Cương...ở quê nhà . Phan Ngọc Bích ở Pháp, còn các đồng môn ở Hoa Kỳ như  Hoàng Mỹ, Lê Văn Thiệu, Lê Thị Lan, Lê Văn Trạch, Vương Lệ Hằng...thì rất đều đặn.
 
Thời gian đúng là “bóng câu cửa sổ”, mới đó mà đã gần năm mươi năm xa ngôi trường mẹ, bao lâu rồi tôi và Hùng không gặp lại nhau, trong cuộc bể dâu “tang điền thương hải”, còn nhớ đến tên nhau là quý hóa lắm rồi. Nguyễn Hoàng vẫn để lại trong tôi những kỷ niệm nhớ đời. 
 
Nguyễn Ngọc Hùng, những gì còn lại đến hôm nay dù nói ra chưa hết, thôi thì chừng đó có lẽ cũng tạm để trải lòng mình khi nhắc lại bạn cũ trường xưa.
Không riêng Hùng mà với tôi bạn nào cũng vẫn còn một khoanh kỷ niệm, tôi mãi giữ nó như vết hằn yêu dấu bên đời của một thời tóc xanh.
 
Trần Quốc Phiệt
Cali, USA, Mùa Xuân Năm 2012,
 
 
(*)  mới bổ túc khi post lại bài viết, nguyên bản viết từ 2012, chuyện này chưa có.